{"id":42075,"date":"2023-10-02T00:01:22","date_gmt":"2023-10-01T23:01:22","guid":{"rendered":"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42075"},"modified":"2024-09-06T15:21:50","modified_gmt":"2024-09-06T14:21:50","slug":"34761-2-2-2-2-2-2-3-2-2-2-3-2-2-2-3-2-2-2-3-2-3-5-2-2-2-3-2-2-3-2-2-2-2-2-2-2-2-5-3-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-2-3-2-2-2-2-4-2-3-2-3-2-2-2-3-2-2-2-2-2-3-4-2-5-5-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42075","title":{"rendered":"Aus den medizinhistorischen Best\u00e4nden der Ub MedUni Wien [247]: Feiler, Karl \u2013 Besitzer, Chefarzt der Sanatorien: Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Purkersdorf (Westend), Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter"},"content":{"rendered":"<p><strong>Feiler, Karl \u2013 Besitzer, Chefarzt der Sanatorien: Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Purkersdorf (Westend), Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter<\/strong><\/p>\n<p><strong>Autor:<\/strong> Walter Mentzel<\/p>\n<p><strong>Published online: <\/strong>02.10.2023<strong><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>Keywords:<\/strong> Karl Feiler, Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Westend in Purkersdorf, Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter, Medizingeschichte, Wien<\/p>\n<p>Karl Victor Feiler geboren am 8. Oktober 1874 in Prossnitz in M\u00e4hren (heute: Prost\u011bjov\/Tschechien), studierte seit 1894 an der Universit\u00e4t Wien Medizin und promovierte am 8. November 1901.<\/p>\n<p><strong>Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz<\/strong><\/p>\n<p>Danach trat er in leitender Funktion in das von dem Mediziner Josef Lippa (1865-1934) im Jahr 1900 erworbene und unter dessen Leitung stehende erste Kurhaus und Wasserheilanstalt in Judendorf bei Graz ein, das zuvor 1899 als Seniorenheim errichtet worden war. Ab 1901 f\u00fchrte Lippa die Anstalt gemeinsam mit Karl Feiler. 1902 heiratete Karl die Tochter von Josef Lippa, Etel Adele Lippa (*22.10.1881 Budapest), und f\u00fchrte ab diesem Jahr die Heilanstalt bis 1924 als Alleininhaber. 1910 lie\u00df er das Sanatorium neu errichten und modernisieren,<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> 1914 wurde er zum Pr\u00e4sidenten des neu gegr\u00fcndeten Fremdenverkehrsvereins der Region gew\u00e4hlt.<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a> 1905 publizierte er \u201e<a href=\"https:\/\/ubsearch.meduniwien.ac.at\/primo-explore\/fulldisplay?docid=UMW_alma2145948130003344&amp;context=L&amp;vid=UMW&amp;lang=de_DE&amp;search_scope=UMW_all&amp;adaptor=Local%20Search%20Engine&amp;tab=default_tab&amp;query=any,contains,feiler%20karl&amp;mode=Basic\">Ein Plessimeter zur Unterscheidung feinerer Schalldifferenzen<\/a>\u201c und 1906 \u201e<a href=\"https:\/\/ubsearch.meduniwien.ac.at\/primo-explore\/fulldisplay?docid=UMW_alma2145948170003344&amp;context=L&amp;vid=UMW&amp;lang=de_DE&amp;search_scope=UMW_all&amp;adaptor=Local%20Search%20Engine&amp;tab=default_tab&amp;query=any,contains,feiler%20karl&amp;mode=Basic\">\u00dcber zwei instruktive F\u00e4lle von Sympathicusneurose und \u00fcber ein bei denselben aufgetretenes auffalendes Symptom<\/a>\u201c.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>W\u00e4hrend des Ersten Weltkrieges stellte Feiler sein Sanatorium dem Roten Kreuz als Rekonvaleszentenhaus zur Verf\u00fcgung<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a> und wirkte hier als Chefarzt des Roten Kreuzes. In dieser Funktion publizierte er 1915 \u201e<a href=\"https:\/\/anno.onb.ac.at\/cgi-content\/anno-plus?aid=dma&amp;datum=19150003&amp;query=text:%22karl+feiler%22&amp;ref=anno-search&amp;seite=132\">Die Vorz\u00fcge des Saccharins vor dem Zucker im Kriege<\/a>\u201c.<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<p>Nach dem Krieg f\u00fchrte er das Sanatorium weiter und engagierte sich in der 1923 gegr\u00fcndeten \u201eB\u00fcrgerlich-demokratischen Arbeitspartei f\u00fcr Steiermark\u201c,<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a> kurz darauf wechselte er zur Christlichsozialen Partei. 1924\/25 kaufte die Krankenkasse der \u00f6sterreichischen Bundesbahn das Sanatorium.<\/p>\n<p><strong>Sanatorium Purkersdorf (Westend)<\/strong><\/p>\n<p>Im Juli 1927 \u00fcbernahm Feiler gemeinsam mit <a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42165\">Max Berliner<\/a> (1883- ermordet nach 1941) nach dem Tod von Victor Zuckerkandl (1851-1927) \u2013 dem Bruder von <a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=27883\">Emil<\/a> (1849-1910) und <a href=\"https:\/\/www.geschichtewiki.wien.gv.at\/Otto_Zuckerkandl\">Otto Zuckerkandl<\/a> (1861-1921) \u2013 als Chefarzt die Leitung des von Zuckerkandl 1904\/05 errichteten Sanatoriums Purkersdorf in der Wienerstra\u00dfe 62-90,<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a> das nunmehr den Beinamen \u201eWestend\u201c bekam. Die Gesch\u00e4ftsf\u00fchrung bestand aus drei Personen, darunter Fritz Zuckerkandl (1895-1983). 1938 wurde das sich noch im Besitz der Familie Zuckerkandl befindende Sanatorium \u201earisiert\u201c.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-42117\" src=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend.jpg\" alt=\"\" width=\"319\" height=\"57\" srcset=\"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend.jpg 1088w, https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend-300x54.jpg 300w, https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend-800x145.jpg 800w, https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Sanatorium-Westend-768x139.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 319px) 100vw, 319px\" \/><\/a><\/p>\n<p>Inserat: Parksanatorium Westend, Wiener medizinische Wochenschrift, Nr. 5, 1929, S. 154<\/p>\n<p><strong>Parksanatorium Hietzing Dr. Feiler &amp; Co<\/strong> (auch Parksanatorium H\u00fctteldorf-Hacking, vorher Sanatorium und Wasserheilanstalt Bellevue f\u00fcr Nervenkranke)<\/p>\n<p>1930 erwarb Feiler aus der Verlassenschaft von Viktor Zuckerkandl, das 1905 er\u00f6ffnete und 1913 von Viktor und seiner Frau Paula Zuckerkandl erworbene Parksanatorium H\u00fctteldorf-Hacking, wo bereits seit 1911\/1912 der Arzt Max Berliner als Mitgesellschafter und Gesch\u00e4ftsf\u00fchrer wirkte.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a> Seine Ehefrau Adele war Mitgesellschafterin des nunmehrigen Parksanatoriums Hietzing Dr. Feiler &amp; Co. Nachdem das Sanatorium 1932 in finanzielle Schwierigkeiten geraten war und noch im selben Jahr ein Ausgleich gelang, kam es schlie\u00dflich 1936 zur Versteigerung des Betriebes. 1933 publizierte Feiler \u201e<a href=\"https:\/\/anno.onb.ac.at\/cgi-content\/anno-plus?aid=wmw&amp;datum=19330003&amp;query=text:%22karl+feiler%22&amp;ref=anno-search&amp;seite=612\">Ein Fall von jahrelang symptomlos verlaufender Pachymeningitis haemorrhagica interna mit t\u00f6dlichem Ausgang<\/a>\u201c.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Parksanatorium-Hietzing.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-42119\" src=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Parksanatorium-Hietzing.jpg\" alt=\"\" width=\"327\" height=\"51\"><\/a><\/p>\n<p>Neue Freie Presse, 2.9.1933, S. 9.<\/p>\n<p>Im September 1936 er\u00f6ffnete Feiler eine Arztpraxis f\u00fcr Innere, Stoffwechsel- und Nervenkrankheiten an seinem Wohnort in Wien 6, Rahlgasse 1.<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a><\/p>\n<p><strong>Sanatorium Barockschl\u00f6ssel in Perchtoldsdorf<\/strong><\/p>\n<p>1937 \u00fcbernahm Feiler die Position eines Chefarztes im sogenannten Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof in Perchtoldsdorf.<a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Kuranstalt-Berghof.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-42120\" src=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/Kuranstalt-Berghof.jpg\" alt=\"\" width=\"349\" height=\"43\"><\/a><\/p>\n<p>Inserat: Kuranstalt Berghof, Neue Freie Presse, 18.3.1937, S. 6.<\/p>\n<p>Feiler war seit 1909 Mitglied der Gesellschaft f\u00fcr innere Medizin und Kinderheilkunde in Wien.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a><\/p>\n<p>Karl und Adele Feiler waren j\u00fcdischer Herkunft und wurden nach dem \u201eAnschluss\u201c von den Nationalsozialisten verfolgt, und am 15. Oktober 1941 von Wien nach \u0141\u00f3d\u017a deportiert und ermordet.<\/p>\n<p><strong>Quellen:<\/strong><\/p>\n<p>UAW, Med. Fakult\u00e4t, Nationalien\/Studienkataloge, Sign. 134-0513, Feiler Karl (Nationalien Datum: 1898\/99).<\/p>\n<p>UAW, Med. Fakult\u00e4t, Nationalien\/Studienkataloge, Sign. 134-0452, Feiler Karl (Nationalien Datum: 1894\/95).<\/p>\n<p>UAW, Rektorat, Med. Fakult\u00e4t, Rigorosen- und Promotionsprotokolle, Sign. 195-078a, Feiler Karl (Rigorosum Datum: 5.11.1901).<\/p>\n<p>UAW, Rektorat, Med. Fakult\u00e4t, Rigorosen- und Promotionsprotokolle, Sign. 189-0863, Feiler Karl (Promotion Datum: 08.11.1901).<\/p>\n<p>OeStA, AdR, E-uReang, VVSt, VA, Zl. 43.455, Feiler Karl.<\/p>\n<p>OeStA, AdR, E-uReang, FLD, Zl. 27.694, Feiler Adele.<\/p>\n<p>WStLA, Magistratsabteilung 213, Sonderfaszikel, Krankenanstalten, 1.3.2.213.A3.1.1, Mappe 1, Teil 1-3: Nr. 69: Sanatorium Purkersdorf, 14., Wienerstra\u00dfe.<\/p>\n<p>WStLA, Magistratsabteilung 212, Ausgeschiedene Krankenanstalten, 1.3.2.212.A23.19\/4 &#8211; Parksanatorium Hietzing, 1934-1951.<\/p>\n<p><strong>Literatur:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ubsearch.meduniwien.ac.at\/primo-explore\/fulldisplay?docid=UMW_alma2145948130003344&amp;context=L&amp;vid=UMW&amp;lang=de_DE&amp;search_scope=UMW_all&amp;adaptor=Local%20Search%20Engine&amp;tab=default_tab&amp;query=any,contains,feiler%20karl&amp;mode=Basic\">Feiler, Karl: Ein Plessimeter zur Unterscheidung feinerer Schalldifferenzen. Sonderdruck aus: Wiener klinische Wochenschrift. Wien, Leipzig: Wilhelm Braum\u00fcller k.u.k. Hof- und Universit\u00e4ts-Buchh\u00e4ndler 1905.<\/a><\/p>\n<p>[Zweigbibliothek f\u00fcr Geschichte der Medizin\/Separata Bibliothek]<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ubsearch.meduniwien.ac.at\/primo-explore\/fulldisplay?docid=UMW_alma2145948170003344&amp;context=L&amp;vid=UMW&amp;lang=de_DE&amp;search_scope=UMW_all&amp;adaptor=Local%20Search%20Engine&amp;tab=default_tab&amp;query=any,contains,feiler%20karl&amp;mode=Basic\">Feiler, Karl: \u00dcber zwei instruktive F\u00e4lle Sympathicusneurose und \u00fcber ein bei denselben aufgetretenes auffallendes Symptom. Sonderdruck aus: Wiener medizinische Wochenschrift. Wien: Verlag von Moritz Perles k.u.k. Hofbuchhandlung 1906.<\/a><\/p>\n<p>[Zweigbibliothek f\u00fcr Geschichte der Medizin\/Separata Bibliothek]<\/p>\n<p><strong>Referenzen:<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> \u00d6sterreichische Monatsschrift f\u00fcr den \u00f6ffentlichen Baudienst, Nr. 45, 1910, S. 673.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> Grazer Volksblatt, 21.1.1914, S. 5.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Wiener medizinische Wochenschrift, Nr. 23, 1906, Sp. 1129-1136.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> Grazer Tagblatt, 19.9.1914, S. 18.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Der Milit\u00e4rarzt, Nr. 16, 1915, Sp. 263-266.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Neues Wiener Journal, 28.1.1923, S. 4.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Wiener medizinische Wochenschrift, Nr. 27, 1927, S. 921.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Neue Freie Presse, 18.5.1930, S. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> Wiener medizinische Wochenschrift, Nr. 24, 1932, S. 664-666.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Der Tag, 20.9.1936, S. 10.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> \u00d6sterreichische Kunst, H. 5, 1937, S. 37.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Wiener medizinische Wochenschrift, Nr. 2, 1909, Sp. 107.<\/p>\n<p><strong>Normdaten<\/strong> (Person)<strong>: <b>Feiler, Karl<\/b>:<\/strong> BBL: <a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42075\">42075<\/a>; GND: <a title=\"https:\/\/d-nb.info\/gnd\/1304700151\" href=\"https:\/\/d-nb.info\/gnd\/1304700151\">1304700151<\/a>;<\/p>\n<p>VAN SWIETEN BLOG der Universit\u00e4tsbibliothek der Medizinischen Universit\u00e4t Wien<br \/>\nBBL: 42075 (02.10.2023)<br \/>\nURL: https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42075<\/p>\n<p>Letzte Aktualisierung: 2023 10 02<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/VanSwietenBlog_M.Hartl_.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-27008\" src=\"https:\/\/ub-blog.meduniwien.ac.at\/blog\/wp-content\/uploads\/2017\/01\/VanSwietenBlog_M.Hartl_.jpg\" alt=\"Logo Margrit Hartl\" width=\"160\" height=\"54\"><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Feiler, Karl \u2013 Besitzer, Chefarzt der Sanatorien: Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Purkersdorf (Westend), Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter Autor: Walter Mentzel Published online: 02.10.2023 Keywords: Karl Feiler, Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Westend in Purkersdorf, Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter, Medizingeschichte, Wien Karl Victor Feiler geboren am 8. Oktober 1874 in Prossnitz &hellip; <a href=\"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/?p=42075\" class=\"more-link\"><span class=\"screen-reader-text\">Aus den medizinhistorischen Best\u00e4nden der Ub MedUni Wien [247]: Feiler, Karl \u2013 Besitzer, Chefarzt der Sanatorien: Wasserheilanstalt Judendorf bei Graz, Purkersdorf (Westend), Parksanatorium Hietzing, Barockschl\u00f6ssel \u201eBerghof\u201c in Perchtoldsdorf, NS-Verfolgter<\/span> weiterlesen <span class=\"meta-nav\">&rarr;<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[2911,11,5,1347,2,16,2816,1391,2808],"tags":[3229,2915,2913,2914,2931,3225,1614,2814,3228,2590,3216,3226,3227,1576],"class_list":["post-42075","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bio-bibliografisches-lexikon","category-literaturhinweis","category-medizingeschichte","category-medizinhistorische-bestaende-der-ub-meduni-wien","category-news","category-news1","category-ns-verfolgung","category-separata-bibliothek","category-wien","tag-barockschloessel-berghof-in-perchtoldsdorf","tag-bbl","tag-bio-bibliografisches-lexikon","tag-bio-bibliographisches-lexikon","tag-biobibiografisches-lexikon","tag-karl-feiler","tag-medizingeschichte","tag-ns-verfolgter","tag-parksanatorium-hietzing","tag-psychoanalyse","tag-psychosomatik","tag-wasserheilanstalt-judendorf-bei-graz","tag-westend-in-purkersdorf","tag-wien"],"views":1626,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42075","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=42075"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45331,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/42075\/revisions\/45331"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=42075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=42075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ub.meduniwien.ac.at\/blog\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=42075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}